Μια μελέτη από το Ντένβερ του Κολοράντο προσφέρει νέα εμπειρικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα του Communities That Care (CTC) στην πρόληψη της νεανικής βίας. Η μελέτη των Kingston και συνεργατών (2026) εμβαθύνει παράλληλα την κατανόησή μας για τις συνθήκες υπό τις οποίες η προσέγγιση πετυχαίνει, ευρήματα που έχουν σημασία για κάθε ευρωπαϊκή κοινότητα που την εξετάζει. Η αξιολόγηση ξεχωρίζει για τη μεθοδολογική της ποιότητα και τη μακρά περίοδο παρατήρησης.
Η μελέτη αναλυτικά: σχεδιασμός και μέθοδοι
Σχεδιασμός της μελέτης και περιοχές
Η μελέτη εξέτασε δύο γειτονιές του Ντένβερ που πλήττονται από τη βία, με υψηλά ποσοστά βίας και κοινωνικοοικονομικής μειονεξίας:
- Γειτονιά Α: μια μεγαλύτερη περιοχή, όπου περίπου το 11% των οικογενειών ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.
- Γειτονιά Β: μια μικρότερη περιοχή, με το 19% των οικογενειών σε συνθήκες φτώχειας.
Στην αρχή της μελέτης, και οι δύο γειτονιές είχαν ποσοστά συλλήψεων νέων πολύ πάνω από τον εθνικό μέσο όρο των ΗΠΑ, μια αφετηρία συγκρίσιμη με τις υποβαθμισμένες συνοικίες των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων.
Μια καινοτόμος μεθοδολογία
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο οιονεί πειραματικές προσεγγίσεις, εξίσου σημαντικές και για τις ευρωπαϊκές μελέτες αξιολόγησης.
1. Διακοπτόμενες χρονοσειρές (ITS). Η μέθοδος αυτή συγκρίνει τις τάσεις πριν και μετά την παρέμβαση μέσα στην ίδια γειτονιά. Απαντά στο ερώτημα: άλλαξε σημαντικά η πορεία της νεανικής βίας μετά την έναρξη της εφαρμογής του CTC;
Η ανάλυση ITS έδειξε:
- στη γειτονιά Α, καμία σημαντική μεταβολή σε ήδη χαμηλές τάσεις·
- στη γειτονιά Β, σημαντική αντιστροφή από ανοδικά σε καθοδικά ποσοστά συλλήψεων.
2. Διαφορά των διαφορών (DiD) με συνθετικές ομάδες ελέγχου. Η μέθοδος αυτή κατασκευάζει μια «συνθετική κοινότητα ελέγχου» από τα δεδομένα όλων των άλλων γειτονιών του Ντένβερ που μοιάζουν με τη γειτονιά Β στα σχετικά χαρακτηριστικά. Αντιμετωπίζει ένα συνηθισμένο πρόβλημα της έρευνας στην πρόληψη: την απουσία κατάλληλων ομάδων ελέγχου. Η ανάλυση DiD επιβεβαίωσε ότι η μείωση στη γειτονιά Β ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από ό,τι σε συγκρίσιμες περιοχές χωρίς CTC.
Πρωτεύουσα έκβαση: συλλήψεις νέων για βίαια αδικήματα
Ο βασικός δείκτης της μελέτης ήταν οι συλλήψεις νέων ηλικίας 10 έως 24 ετών για βίαια αδικήματα, που περιλάμβαναν:
- ανθρωποκτονία με πρόθεση ή από αμέλεια·
- ληστεία·
- βαριά σωματική βλάβη·
- βιασμό.
Για τον Ευρωπαίο αναγνώστη είναι σημαντικό να θυμάται ότι η «σύλληψη» στο αμερικανικό σύστημα δεν είναι το ίδιο γεγονός όπως στα περισσότερα ευρωπαϊκά αστυνομικά συστήματα, όπου η καθοριστική καταγραφή είναι συνήθως η καταχώριση ενός υπόπτου και όχι η κράτησή του. Συγκρίσιμοι ευρωπαϊκοί δείκτες θα ήταν:
- τα βίαια αδικήματα με νεαρούς υπόπτους που καταγράφει η αστυνομία, από τις εθνικές στατιστικές εγκληματικότητας·
- ο αριθμός των υπόπτων ανά ηλικιακή ομάδα·
- οι καταδίκες στα δικαστήρια ανηλίκων.
Η παρέμβαση: ένα τροποποιημένο CTC με έμφαση στο επίπεδο της κοινότητας
Θεωρητική βάση: το Μοντέλο Κοινωνικής Ανάπτυξης
Το στο οποίο στηρίζεται η μελέτη υποστηρίζει ότι οι νέοι δένονται με προκοινωνικούς ενήλικες και θεσμούς μέσα από τρία στοιχεία:
- ευκαιρίες για προκοινωνική συμμετοχή·
- δεξιότητες για να αξιοποιήσουν αυτές τις ευκαιρίες με επιτυχία·
- αναγνώριση για την προκοινωνική συμμετοχή.
Αυτοί οι δεσμοί ευνοούν την υιοθέτηση προκοινωνικών νορμών και μειώνουν την προβληματική συμπεριφορά.
Οι στρατηγικές που εφαρμόστηκαν
1. Εκστρατεία ενημέρωσης Power of One (PO1). Μια εκστρατεία υπό την καθοδήγηση νέων, με ψηφιακή διαφήμιση, δημόσιες εκδηλώσεις και περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την ενίσχυση της προσκόλλησης στη .
2. Στρατηγική Κοινωνικής Ανάπτυξης (SDS). Μια συστηματική προσέγγιση για την ενσωμάτωση των τριών βασικών στοιχείων – ευκαιρίες, δεξιότητες, αναγνώριση – σε όλες τις δραστηριότητες του προγράμματος.
3. Violence, Injury Protection and Risk Screen (VIPRS). Ένα εργαλείο ανίχνευσης για παιδιάτρους, ώστε να εντοπίζουν έγκαιρα τους νέους με αυξημένο κίνδυνο βίας. Ορισμένα ευρωπαϊκά συστήματα έγκαιρης βοήθειας χρησιμοποιούν παρόμοια ανίχνευση στις τακτικές επαφές με τις υπηρεσίες υγείας, συνδέοντας τις υπηρεσίες υγείας με τις υπηρεσίες για παιδιά και οικογένειες.
4. Μικροχρηματοδοτήσεις για τοπικές πρωτοβουλίες (μόνο στη γειτονιά Α). Μικρές επιχορηγήσεις, κατά μέσο όρο 2.095 δολαρίων ΗΠΑ, σε τοπικές οργανώσεις για δραστηριότητες που απευθύνονται σε νέους.
5. PATHS και κοινωνικοσυναισθηματική μάθηση σε όλη τη γειτονιά (μόνο στη γειτονιά Β). Το «Promoting Alternative Thinking Strategies», ένα πρόγραμμα κοινωνικοσυναισθηματικής μάθησης, εφαρμόστηκε πέρα από τα σχολεία, σε ολόκληρη τη γειτονιά. Το PATHS έχει προσαρμοστεί και αξιολογηθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ άλλων στην Κροατία, την Ολλανδία, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο, με αποτελέσματα που διαφέρουν ανά χώρα και εφαρμογή· η σελίδα για τα μητρώα τεκμηριωμένων προγραμμάτων δείχνει πού μπορεί κανείς να το αναζητήσει.
Κεντρικά αποτελέσματα: τι σημαίνουν οι αριθμοί
Το αποτέλεσμα της κινητοποίησης στη γειτονιά Β
Ένα κεντρικό αποτέλεσμα ήταν η πτώση του ποσοστού συλλήψεων στη γειτονιά Β από 1.086 ανά 100.000 νέους το 2016 σε 443 το 2017, μείωση 59% μόνο μέσα στον πρώτο χρόνο. Αυτό το «αποτέλεσμα κινητοποίησης» υποδηλώνει ότι η εντατική προετοιμασία και η κινητοποίηση της κοινότητας μπορούν από μόνες τους να έχουν προληπτική επίδραση.
Μακροπρόθεσμα αποτελέσματα και βιωσιμότητα
Ως το 2021 το ποσοστό στη γειτονιά Β είχε μειωθεί περαιτέρω, σε 276 ανά 100.000, συνολική μείωση 75%. Η διατήρηση του αποτελέσματος επί πέντε χρόνια, και μέσα από την πανδημία, υποδεικνύει μια διαρκή παρέμβαση και διαψεύδει την κριτική ότι οι επιτυχίες της πρόληψης είναι μόνο βραχύβιες.
Γειτονιά Α: κανένα μετρήσιμο αποτέλεσμα, από χαμηλή αφετηρία
Η γειτονιά Α δεν παρουσίασε σημαντικές μεταβολές, είχε όμως ξεκινήσει από χαμηλές τιμές (κατά μέσο όρο 312 ανά 100.000), λόγω μιας προηγούμενης περιόδου συμμετοχής στο CTC (2011–2016). Η σταθερότητα αυτών των ποσοστών στη διάρκεια της πανδημίας, όταν πολλές αμερικανικές πόλεις κατέγραψαν αύξηση της βίας, μπορεί με επιφύλαξη να διαβαστεί ως διατήρηση ενός χαμηλού επιπέδου· δεν αποτελεί ισχυρή απόδειξη επίδρασης. Το εύρημα της μελέτης για την επίδραση περιορίζεται επομένως στη γειτονιά Β.
Παράγοντες επιτυχίας και εμπόδια: διδάγματα για την πράξη
Τα διαφορετικά αποτελέσματα στις δύο γειτονιές προσφέρουν σημαντικές γνώσεις για τις συνθήκες της επιτυχημένης πρόληψης. Η κεντρική διαφορά ανάμεσα στις δύο περιοχές βρισκόταν στο μέγεθός τους και στις συνθήκες εφαρμογής που απέρρεαν από αυτό. Η γειτονιά Β, με περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της γειτονιάς Α, επέτρεψε πιο εντατική διείσδυση των μέτρων πρόληψης και πιο προσωπική δικτύωση μεταξύ των εμπλεκομένων. Αυτό το διαχειρίσιμο μέγεθος αποδείχθηκε αποφασιστικό πλεονέκτημα για την επιτυχή κινητοποίηση και τη σταθερή εδραίωση του συστήματος CTC.
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας στη γειτονιά Β ήταν η πίεση για δράση που είχαν δημιουργήσει προηγούμενα περιστατικά βίας. Αυτή η εμπειρία κρίσης οδήγησε σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο κινητοποίησης και σε κοινή βούληση για αλλαγή. Σε συνδυασμό με μια σαφή δομή ηγεσίας και αφοσιωμένους τοπικούς πρωτεργάτες, δημιούργησε ένα εστιασμένο περιβάλλον εφαρμογής χωρίς ανταγωνιστικές πρωτοβουλίες, που επέτρεψε την πλήρη συγκέντρωση στο CTC.
Η γειτονιά Α, αντίθετα, αντιμετώπιζε δομικές προκλήσεις που δυσκόλευαν την εκ νέου κινητοποίηση, παρά την προηγούμενη εμπειρία της με το CTC. Το ίδιο το μέγεθος της περιοχής έκανε την εφαρμογή σε όλη την έκτασή της πολύπλοκη και απαιτητική σε πόρους. Πολλαπλές πρωτοβουλίες πρόληψης ανταγωνίζονταν για προσοχή και πόρους, με αποτέλεσμα επικαλύψεις και ασαφείς αρμοδιότητες. Ταυτόχρονα, η ραγδαία κοινωνική αλλαγή λόγω εξευγενισμού αποσταθεροποίησε τα δίκτυα που είχαν αναπτυχθεί. Μετά από χρόνια συνεχούς συμμετοχής σε προγράμματα, μια κάποια «κόπωση από την πρόληψη» στους βασικούς φορείς μείωσε επίσης τη διάθεση για ανανεωμένη δέσμευση στο CTC.
Μεταφορά στην Ευρώπη: τι μπορούμε να μάθουμε;
Μεθοδολογικές συνέπειες
Η μελέτη δείχνει ότι μια μεθοδολογικά άρτια αξιολόγηση της επίδρασης είναι εφικτή και χωρίς τυχαιοποιημένες ομάδες ελέγχου. Οι συνθετικές ομάδες ελέγχου και οι διακοπτόμενες χρονοσειρές προσφέρουν εφαρμόσιμες εναλλακτικές στους τυχαιοποιημένους ελεγχόμενους σχεδιασμούς, που σε επίπεδο κοινότητας μπορούν να υλοποιηθούν μόνο με πολύ μεγάλη προσπάθεια. Αυτό έχει σημασία στην Ευρώπη, όπου η έλλειψη μελετών στο περιβάλλον που ενδιαφέρει τους αξιολογητές, και όχι η αμφιβολία για το ίδιο το μοντέλο, είναι αυτό που κράτησε επιφυλακτική την πιο πρόσφατη ανεξάρτητη κρίση για το CTC (βλ. τη σελίδα της τεκμηρίωσης).
Η σημασία της φάσης κινητοποίησης
Το πρώιμο αποτέλεσμα στη γειτονιά Β δείχνει τη σημασία της εντατικής προετοιμασίας. Μια ευρωπαϊκή κοινότητα CTC θα πρέπει:
- να προγραμματίζει τουλάχιστον έξι έως δώδεκα μήνες για την κινητοποίηση·
- να εξασφαλίζει ευρεία συμμετοχή πριν ξεκινήσουν τα προγράμματα·
- να αντιλαμβάνεται την ίδια την κινητοποίηση ως παρέμβαση.
Προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες
Τα διαφορετικά αποτελέσματα δείχνουν ότι το CTC πρέπει να προσαρμόζεται στις τοπικές συνθήκες. Συστάσεις:
- στις μεγάλες πόλεις, εστίαση σε διαχειρίσιμες συνοικίες και γειτονιές αντί για ολόκληρη την πόλη·
- περισσότεροι πόροι για τον συντονισμό στις μεγαλύτερες περιοχές·
- ευέλικτα μοντέλα εφαρμογής ανάλογα με το πλαίσιο.
Συμπέρασμα: τι σημαίνει η μελέτη του Ντένβερ για την ευρωπαϊκή πρόληψη
Η αξιολόγηση των Kingston et al. (2026) παρέχει εμπειρικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα του CTC στην πρόληψη της νεανικής βίας, περιορισμένα στη μία από τις δύο γειτονιές που μελετήθηκαν. Η μείωση των ποσοστών βίας κατά 75% στη γειτονιά Β σε διάστημα πέντε ετών είναι ένα ενθαρρυντικό αποτέλεσμα που υπογραμμίζει τη σημασία της συστηματικής, κοινοτικής πρόληψης· η απουσία αποτελέσματος στη γειτονιά Α δείχνει ταυτόχρονα ότι οι συνθήκες εφαρμογής κρίνουν την επιτυχία. Μία καλά σχεδιασμένη οιονεί πειραματική μελέτη σε μία γειτονιά δεν απαντά οριστικά στο ευρύτερο ερώτημα για την επίδραση του CTC στη βία, προσθέτει όμως ένα δεδομένο προς την ίδια κατεύθυνση με την τυχαιοποιημένη τεκμηρίωση, από ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα και από ένα περιβάλλον πραγματικής μειονεξίας.
Για τις ευρωπαϊκές κοινότητες προκύπτουν αρκετά συμπεράσματα:
- Οι επιστημονικά θεμελιωμένες προσεγγίσεις είναι εφαρμόσιμες και αποτελεσματικές – όταν προσαρμόζονται στο τοπικό πλαίσιο.
- Η κινητοποίηση είναι κεντρική – η διαδικασία μετρά όσο και τα προγράμματα.
- Το μέγεθος της περιοχής έχει σημασία – οι στρατηγικές εφαρμογής πρέπει να ταιριάζουν σε αυτό.
- Η βιωσιμότητα είναι εφικτή – απαιτεί όμως συνεχή υποστήριξη.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Kingston, B. E., Arredondo Mattson, S., Little, J. S., Steeger, C. M., Sigel, E. J., Carrillo, U. L., Bechhoefer, D., Argamaso, S., & D’Inverno, A. (2026). Effects of the Communities That Care (CTC) prevention system on youth violence outcomes in two violence-impacted Denver communities. American Journal of Criminal Justice, 51(1), 281–308. https://doi.org/10.1007/s12103-025-09811-0