Czynniki ryzyka i czynniki chroniące
Podstawowym budulcem Communities That Care jest koncepcja czynników ryzyka i czynników chroniących. Dziesięciolecia badań pokazują, że pewne warunki i wpływy w życiu młodego człowieka zwiększają prawdopodobieństwo zachowań problemowych, czy to używania substancji psychoaktywnych, przemocy, przestępczości, czy przedwczesnego kończenia nauki. To czynniki ryzyka. Inne warunki obniżają to prawdopodobieństwo i sprzyjają zdrowemu rozwojowi. To czynniki chroniące.
Jedne i drugie występują w każdym obszarze życia młodego człowieka:
- Jednostka i rówieśnicy: osobiste postawy, takie jak skłonność do ryzyka i stosunek do zachowań problemowych, towarzystwo, w którym młody człowiek się obraca, wczesne wzorce zachowań.
- Rodzina: styl wychowania, w tym nadzór i jasne zasady, spójność rodziny, konflikty oraz własne postawy rodziców wobec zachowań problemowych.
- Szkoła: zaangażowanie w szkołę, wyniki w nauce, klimat szkoły oraz możliwości uczestnictwa.
- Społeczność i sąsiedztwo: więzi społeczne, dostępność narkotyków lub broni, wspólne normy oraz możliwości zaangażowania.
Ta wiedza jest użyteczna dlatego, że wiele z tych czynników jest niespecyficznych. Pojedynczy podwyższony czynnik ryzyka, na przykład niskie zaangażowanie w szkołę, zwiększa ryzyko kilku problemów jednocześnie, choćby zarówno używania narkotyków, jak i przestępczości. Silny czynnik chroniący, taki jak spójność rodziny, w ten sam sposób chroni przed kilkoma problemami naraz.
CTC wykorzystuje tę wiedzę w praktyce: pomaga społeczności rozpoznać, na podstawie lokalnych danych, a przede wszystkim badania ankietowego młodzieży CTC, które czynniki ryzyka i czynniki chroniące są najbardziej nasilone wśród jej własnych dzieci i młodzieży. Dzięki temu planowanie profilaktyki staje się ukierunkowane i gospodarne: zasoby trafiają tam, gdzie według lokalnych danych są potrzebne.
Model Rozwoju Społecznego
Teorią rozwojową, która wyjaśnia, jak działają te czynniki i jak można wspierać pozytywny rozwój, jest Model Rozwoju Społecznego opracowany przez J. Davida Hawkinsa i Richarda F. Catalano.
Model opisuje, w jaki sposób młodzi ludzie uczą się zachowań społecznych, zarówno prospołecznych, jak i problemowych. W jego centrum znajduje się więź z grupami społecznymi, które zachęcają do zachowań prospołecznych: z rodziną, szkołą, pozytywnymi grupami rówieśniczymi i szerszą społecznością. Silne więzi tego rodzaju należą do najważniejszych czynników chroniących, jakie istnieją.
Takie więzi powstają i umacniają się, gdy spełnione są trzy warunki:
- Możliwości: dzieci i młodzież potrzebują okazji do aktywnego i znaczącego udziału w życiu rodziny, szkoły i społeczności, do wnoszenia własnego wkładu, brania na siebie odpowiedzialności i zmieniania czegoś na lepsze.
- Umiejętności: potrzebują kompetencji społecznych, emocjonalnych i poznawczych, by z tych możliwości skorzystać i radzić sobie z wyzwaniami, w tym umiejętności komunikowania się, rozwiązywania problemów i samoregulacji.
- Uznanie: ich wysiłek, zaangażowanie i zachowania prospołeczne muszą zostać zauważone, docenione i uznane za wartościowe. Takie uznanie wzmacnia zachowanie i pogłębia więź.
Gdy spełnione są wszystkie trzy warunki, młodzi ludzie rozwijają silne emocjonalne przywiązanie do tych prospołecznych grup. Dzięki niemu przejmują wartości, normy i przekonania grupy oraz kształtują zdrowe przekonania i jasne standardy własnego postępowania.
Rezultat: młodzi ludzie o silnych więziach prospołecznych sami częściej zachowują się prospołecznie, pozytywnie angażują się w życie swojej społeczności i są odporniejsi na negatywne wpływy. I odwrotnie: słabe więzi z grupami prospołecznymi lub silne więzi z grupami aspołecznymi, na przykład z rówieśnikami popełniającymi przestępstwa, prowadzą do przejmowania problemowych norm i zachowań.