Τι είναι οι θετικές εμπειρίες παιδικής ηλικίας;
Οι θετικές εμπειρίες παιδικής ηλικίας είναι καθημερινές διαπροσωπικές συνδέσεις που υποστηρίζουν υγιείς αναπτυξιακές εκβάσεις1, 2, 3. Αποτελούν έναν τύπο κοινωνικού και σχεσιακού προστατευτικού παράγοντα2, 4, 5 που μπορεί να εμφανιστεί στα διάφορα περιβάλλοντα όπου οικογένειες, σχολεία και κοινότητες αλληλεπιδρούν και ασχολούνται με τα παιδιά5.
Οι ΘΕΠΗ είναι το αντίθετο των δυσμενών εμπειριών παιδικής ηλικίας (ΔΕΠΗ, στα αγγλικά ACEs) και άλλων γεγονότων που προκαλούν έντονο στρες και τραύμα στη ζωή ενός παιδιού. Πέρα από το ότι χτίζουν προστασία, οι ΘΕΠΗ μπορούν να βοηθήσουν στην αντιστάθμιση των αρνητικών συνεπειών των αντιξοοτήτων6, 7, 8, 9.
Παραδείγματα ΘΕΠΗ
Τα παιδιά μπορούν να λαμβάνουν και να βιώνουν ΘΕΠΗ με πολλούς τρόπους, ενδεικτικά τους εξής:
- μια θετική και στοργική σχέση με τουλάχιστον ένα πρόσωπο φροντίδας
- μια θετική σύνδεση με τουλάχιστον έναν εκπαιδευτικό
- έναν μέντορα ή προπονητή που παρέχει υποστήριξη
- μια υγιή σύνδεση με έναν ενθαρρυντικό γείτονα
- εθελοντική συμμετοχή και άλλες διασκεδαστικές, ασφαλείς και υποστηρικτικές δραστηριότητες έξω από το σπίτι
Γιατί έχουν σημασία οι ΘΕΠΗ: τα τεκμήρια
Οι ΘΕΠΗ μπορούν να επηρεάσουν θετικά τις εκβάσεις για όλα τα παιδιά, ακόμη και για εκείνα που έχουν πληγεί από αντιξοότητες2, 7 ή εμπλέκονται με το σύστημα δικαιοσύνης ανηλίκων10, 11. Όταν τα παιδιά έχουν αρκετές θετικές εμπειρίες, ή τις συναντούν σε περισσότερα περιβάλλοντα, οι ΘΕΠΗ προσφέρουν σημαντικό αντίβαρο στις αρνητικές επιδράσεις των ΔΕΠΗ και άλλων αντιξοοτήτων4.
Ένα εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό: η συσσώρευση ΘΕΠΗ μπορεί να αντισταθμίσει την έκθεση σε κίνδυνο, και ίσως βοηθά να εξηγηθεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι που εκτέθηκαν σε αντιξοότητες δεν εμφανίζουν τις αρνητικές εκβάσεις που θα περίμενε κανείς5. Αυτή είναι η επίδραση των ΘΕΠΗ στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας.
Για την πράξη, το ουσιώδες σημείο είναι ότι οι ΘΕΠΗ είναι ρεαλιστικές και εφικτές στην εφαρμογή. Θετικές, υποστηρικτικές και φροντιστικές εμπειρίες μπορούν να ενσωματωθούν σκόπιμα στη δουλειά των προγραμμάτων με παιδιά, νέους και νεαρούς ενήλικες σε διαφορετικά αναπτυξιακά και πολιτισμικά πλαίσια4.
Οφέλη για όλη τη ζωή: οι ΘΕΠΗ σε κάθε στάδιο
Τα οφέλη των ΘΕΠΗ απλώνονται σε κάθε στάδιο της ζωής. Οι εκβάσεις έχουν τεκμηριωθεί από τη βρεφική ηλικία ως την ενήλικη ζωή και ανάμεσα στις γενιές. Ο πίνακας τις συνοψίζει.
| Στάδιο ανάπτυξης | Εκβάσεις που συνδέονται με τις ΘΕΠΗ |
|---|---|
| Βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία |
|
| Μέση και ύστερη παιδική ηλικία και εφηβεία |
|
| Ενήλικη ζωή |
|
| Ανάμεσα στις γενιές |
|
Πώς μπορούν οι επαγγελματίες και οι φορείς χάραξης πολιτικής να καλλιεργήσουν τις ΘΕΠΗ;
Οι επαγγελματίες και οι φορείς χάραξης πολιτικής μπορούν να αυξήσουν την επικράτηση και τη συχνότητα των ΘΕΠΗ εφαρμόζοντας και χρηματοδοτώντας τεκμηριωμένες στρατηγικές που εστιάζουν στην κοινωνική και σχεσιακή υγεία στην κοινότητα, το σχολείο και άλλα περιβάλλοντα που εξυπηρετούν παιδιά και οικογένειες. Μπορούν επίσης να υποστηρίξουν την ανίχνευση των ΘΕΠΗ, που βοηθά τους παρόχους υπηρεσιών να εντοπίζουν και να αξιοποιούν τα υπάρχοντα δυνατά σημεία.
Η Στρατηγική Κοινωνικής Ανάπτυξης ως δοκιμασμένη προσέγγιση
Η είναι μια δοκιμασμένη προσέγγιση για την οικοδόμηση προστασίας12, 13, 15, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ενίσχυση των ΘΕΠΗ. Η στρατηγική ενισχύει τους θετικούς δεσμούς και τις συνδέσεις ανάμεσα στα παιδιά και σε θετικούς ενήλικες, γονείς, εκπαιδευτικούς, συνομηλίκους, προπονητές, θρησκευτικούς ηγέτες, μέσα από τρία βασικά στοιχεία:
- ευκαιρίες για θετική συμμετοχή: στα παιδιά δίνονται τρόποι να πάρουν ενεργά μέρος
- τις δεξιότητες για να πετύχουν: διδάσκονται οι ικανότητες που χρειάζονται
- αναγνώριση της προσπάθειας και των αποτελεσμάτων: η συνεισφορά των παιδιών αναγνωρίζεται
Οι δεσμοί που σφυρηλατούνται έτσι βοηθούν να παρακινηθούν τα παιδιά να τηρούν τα σαφή πρότυπα συμπεριφοράς που θέτουν όσοι τους πρόσφεραν τις ευκαιρίες, τις δεξιότητες και την αναγνώριση, κάτι που οδηγεί σε υγιή συμπεριφορά στο σπίτι, στο σχολείο και στην κοινότητα. Η σκόπιμη ενσωμάτωση αυτών των στοιχείων στις κοινωνικές και σχεσιακές εμπειρίες που προσφέρονται στους νέους είναι ένας πρακτικός και αποτελεσματικός τρόπος ενίσχυσης των ΘΕΠΗ. Είναι η ίδια στρατηγική που οι σουηδικές περιοχές CTC διδάσκουν σε χιλιάδες ενήλικες στο Μάλμε.
Κλιμακωτές προσεγγίσεις
Οι κλιμακωτές προσεγγίσεις παρέμβασης είναι ένας ακόμη τρόπος να αυξηθεί η εμπειρία ΘΕΠΗ των παιδιών. Οι κοινότητες θα μπορούσαν, για παράδειγμα:
- να προσφέρουν ένα πρόγραμμα με βάση την οικογένεια σε οικογένειες και πρόσωπα φροντίδας
- να εφαρμόσουν σχολικές στρατηγικές που προάγουν τις θετικές σχέσεις
- να χρησιμοποιήσουν κοινοτική καθοδήγηση από μέντορες για να φτάσουν σε παιδιά και οικογένειες που χρειάζονται εντατικότερη υποστήριξη
Επιλογές πολιτικής
Οι φορείς χάραξης πολιτικής μπορούν να υποστηρίξουν τη μεγαλύτερη πρόσβαση σε ΘΕΠΗ με αρκετούς τρόπους:
- επένδυση σε αποτελεσματικές στρατηγικές με αποδεδειγμένη επίδραση στον δεσμό και την κοινωνική σύνδεση
- πολιτικές πρόληψης που αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές ανάγκες των οικογενειών19, για παράδειγμα μειώνοντας τη φτώχεια και αυξάνοντας την πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες και σχεσιακή υποστήριξη
- ενσωμάτωση των ΘΕΠΗ στην ευρύτερη υποδομή πρόληψης
Παρακολούθηση των ΘΕΠΗ: η εικόνα από την Πολιτεία της Ουάσινγκτον
Επαγγελματίες, φορείς χάραξης πολιτικής και άλλοι μπορούν να χρησιμοποιούν τα δεδομένα αυτοαναφοράς μαθητών από τη Washington State Healthy Youth Survey, που διεξάγεται κάθε δύο χρόνια, για να κατανοήσουν τις εμπειρίες ΘΕΠΗ των μαθητών και να παρακολουθούν τις τάσεις στον χρόνο. Τα πολιτειακά δεδομένα από το 2018 έως το 2023 δείχνουν σταθερά μια θετική κοινοτική νόρμα:
Τα δεδομένα δείχνουν τη δυνατότητα να αυξηθούν περαιτέρω οι θετικές κοινοτικές νόρμες, και να βελτιωθούν οι εκβάσεις των νέων, δίνοντας στα παιδιά μεγαλύτερη έκθεση σε ΘΕΠΗ. Οι Ευρωπαίοι αναγνώστες θα αναγνωρίσουν το εργαλείο: η Healthy Youth Survey έχει κοινή καταγωγή με την έρευνα νέων CTC, και οι τρεις δείκτες ευκαιριών είναι οι ίδιες κλίμακες προστατευτικών παραγόντων που διαβάζει μια κοινότητα CTC στο δικό της προφίλ.
Μελλοντικές κατευθύνσεις για την οικοδόμηση ΘΕΠΗ
Η έρευνα για τις ΘΕΠΗ ακόμη εξελίσσεται. Χρειάζονται μελλοντικές προσπάθειες στην έρευνα, την πράξη και την πολιτική για να κατανοηθεί καλύτερα ο προληπτικός και προστατευτικός ρόλος των ΘΕΠΗ για τα άτομα και για ολόκληρες κοινότητες και συστήματα.
Κατανόηση του πώς οι ΘΕΠΗ ενισχύουν τα δυνατά σημεία
Χρειάζεται περαιτέρω δουλειά για να κατανοηθεί πώς οι ΘΕΠΗ ενισχύουν τα δυνατά σημεία και τις ικανότητες τόσο των ατόμων όσο και των κοινοτήτων5, συμπεριλαμβανομένης της αλληλεπίδρασης ατομικών και συλλογικών προστατευτικών παραγόντων.
Εφαρμογή και αποτελεσματικότητα
Χρειάζεται συνεχής εφαρμογή των ΘΕΠΗ για να κατανοηθεί καλύτερα:
- αν η ανάπτυξη και η διατήρηση ΘΕΠΗ σε πολλαπλά πεδία και αναπτυξιακά στάδια μπορεί να αντισταθμίσει ουσιαστικά την αρνητική επίδραση των αντιξοοτήτων5
- πώς οι ΘΕΠΗ μπορούν να συμπληρώνουν και να λειτουργούν παράλληλα με άλλες προσπάθειες πρόληψης και παρέμβασης
Ενσωμάτωση στην υποδομή πρόληψης
Οι ΘΕΠΗ μπορούν επίσης να ενσωματωθούν σε μια ευρύτερη υποδομή πρόληψης, ώστε να ενισχυθεί το θεμέλιο για υγιή και επιτυχημένα παιδιά, οικογένειες, οργανισμούς και κοινότητες. Οι φορείς χάραξης πολιτικής έχουν αρκετές επιλογές για να εξασφαλίσουν ότι οι ΘΕΠΗ περιλαμβάνονται:
- στα οικονομικά και κοινωνικά προγράμματα
- στις προτεραιότητες ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού
- στις πρακτικές αξιολόγησης και διακυβέρνησης
- στις στρατηγικές χρηματοδότησης
Βασικά μηνύματα
- Οι ΘΕΠΗ είναι καθημερινές διαπροσωπικές εμπειρίες στην οικογένεια, το σχολείο, την παρέα των συνομηλίκων και την κοινότητα, που υποστηρίζουν την υγιή σωματική, συναισθηματική, συμπεριφορική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών.
- Οι ΘΕΠΗ συνδέονται με θετικές μακροπρόθεσμες εκβάσεις για παιδιά και ενήλικες.
- Οι ΘΕΠΗ μπορούν να βοηθήσουν στην αντιστάθμιση της επίδρασης του κινδύνου και προσφέρουν σημαντική ασπίδα απέναντι στις αντιξοότητες.
- Οι ΘΕΠΗ έχουν διαγενεακή επίδραση: οι ΘΕΠΗ σε μία γενιά συνδέονται με υγιέστερες εκβάσεις στην επόμενη.
- Οι ΘΕΠΗ μπορούν να ενισχυθούν από την πολιτική και την πράξη, μέσα από στοχευμένες κοινωνικές, οικονομικές και πρακτικές στρατηγικές.
Τι σημαίνει αυτό για τις ευρωπαϊκές κοινότητες
Το σημείωμα προέρχεται από μία πολιτεία των ΗΠΑ, αλλά λίγα από όσα περιέχει είναι ειδικά για αυτή την πολιτεία. Οι που περιγράφει, δεσμοί με στοργικούς ενήλικες, ευκαιρίες συνεισφοράς, αναγνώριση όταν συνεισφέρει κανείς, είναι οι ίδιοι που μετρά μια έρευνα νέων CTC οπουδήποτε στην Ευρώπη, και η Στρατηγική Κοινωνικής Ανάπτυξης που συνιστά είναι ήδη μέρος της διαδικασίας CTC σε αυτή την ήπειρο. Οι τεκμηριωμένες επιδράσεις σε όλη την πορεία της ζωής και ανάμεσα στις γενιές υπογραμμίζουν την αξία της πρώιμης, θετικής παρέμβασης. Τέσσερις κατευθύνσεις δράσης προκύπτουν για κοινότητες και φορείς πρόληψης:
- καλλιεργήστε τις ΘΕΠΗ συστηματικά σε κάθε σχετικό περιβάλλον: οικογένεια, σχολείο και κοινότητα
- εφαρμόστε τη Στρατηγική Κοινωνικής Ανάπτυξης ως δοκιμασμένη προσέγγιση, και εκπαιδεύστε σε αυτήν τους ενήλικες που δουλεύουν με παιδιά
- παρακολουθείτε τις ΘΕΠΗ μέσα από μια τακτική έρευνα νέων, ώστε η προστασία να μετριέται και να μην θεωρείται δεδομένη
- ενσωματώστε τις ΘΕΠΗ στα υπάρχοντα προγράμματα και τις δομές πρόληψης
Η επένδυση στις θετικές εμπειρίες παιδικής ηλικίας είναι επένδυση στο μέλλον, με αποδείξιμες επιδράσεις για τα άτομα, τις οικογένειες και ολόκληρες κοινότητες.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Πρωτότυπη πηγή:
Houghten, M., Kuklinski, M., Meiser, A., Egbon, O., & Ranjit, J. (2025). Building Positive Childhood Experiences as a Foundation for Lifelong Health and Wellbeing. Washington State Health Care Authority, Olympia, WA. https://depts.washington.edu/sdrg/wordpress/wp-content/uploads/2025/09/PCEs-SDS-Research-Brief.pdf
Μελέτες που παρατίθενται στο σημείωμα:
1. Sousa, M., Machado, A. B., Pinheiro, M., Pereira, B., Caridade, S., Almeida, T. C., Cruz, A. R., & Cunha, O. (2025). The impact of positive childhood experiences: A systematic review focused on children and adolescents. Trauma, Violence & Abuse, 1–15. https://doi.org/10.1177/15248380251320978
2. Han, D., Dieujuste, N., Doom, J. R., & Narayan, A. J. (2023). A systematic review of positive childhood experiences and adult outcomes: Promotive and protective processes for resilience in the context of childhood adversity. Child Abuse & Neglect, 144, 106346. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106346
3. So, M. R., Woodward, K. P., Shlafer, R. J., Testa, A., Davis, L., & Jackson, D. B. (2023). Positive early childhood experiences and school readiness among U.S. preschoolers. Journal of Pediatrics, 262, Article 113637. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2023.113637
4. Narayan, A. J., Rivera, L. M., Bernstein, R. E., Harris, W. W., & Lieberman, A. F. (2018). Positive childhood experiences predict less psychopathology and stress in pregnant women with childhood adversity: A pilot study of the benevolent childhood experiences (BCEs) scale. Child Abuse & Neglect, 78, 19–30. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.09.022
5. Bethell, C., Jones, J., Gombojav, N., Linkenbach, J., & Sege, R. (2019). Positive childhood experiences and adult mental and relational health in a statewide sample. JAMA Pediatrics, 173(11), e193007. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3007
6. Reese, E. M., Barlow, M. J., Dillon, M., Villalon, S., Barnes, M. D., & Crandall, A. (2022). Intergenerational transmission of trauma: The mediating effects of family health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5944. https://www.mdpi.com/1660-4601/19/10/5944
7. Wang, D., Jiang, Q., Yang, Z., & Choi, J.-K. (2021). The longitudinal influences of adverse childhood experiences and positive childhood experiences at family, school, and neighborhood on adolescent depression and anxiety. Journal of Affective Disorders, 292, 542–551. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.05.108
8. Narayan, A. J., Lieberman, A. F., & Masten, A. S. (2021). Intergenerational transmission and prevention of adverse childhood experiences (ACEs). Clinical Psychology Review, 85, Article 101997. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2021.101997
9. Morris, A. S., Hays-Grudo, J., Zapata, M. I., Treat, A., & Kerr, K. L. (2021). Adverse and protective childhood experiences and parenting attitudes: The role of cumulative protection in understanding resilience. Adversity and Resilience Science, 2(3), 181–192. https://doi.org/10.1007/s42844-021-00036-8
10. Winn, A., Hannan, K., Sege, R., & Burstein, D. (2025). Reimagining the juvenile justice system through the healthy outcomes from positive experiences framework. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(5), 782. https://doi.org/10.3390/ijerph22050782
11. Lynne, S. D., Fagan, A. A., Counts, T. M., Bryan, J. L., Kidd, J., & Fogarty, K. (2025). Buffering effects of positive childhood experiences on the association between adolescents’ adverse childhood experiences and delinquency: A statewide study. Child Abuse & Neglect, 163, 107325. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2025.107325
12. Hill, K. G., Bailey, J. A., Steeger, C. M., Hawkins, J. D., Catalano, R. F., Kosterman, R., Epstein, M., & Abbott, R. D. (2020). Outcomes of childhood preventive intervention across 2 generations: A nonrandomized controlled trial. JAMA Pediatrics, 174(8), 764–771.
13. Catalano, R. F., Hawkins, D. J., Kosterman, R., Bailey, J. A., Oesterle, S., Cambron, C., & Farrington, D. P. (2021). Applying the Social Development Model in middle childhood to promote healthy development: Effects from primary school through the 30s and across generations. Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 7(1), 66–86. https://doi.org/10.1007/s40865-020-00152-6
14. Kim, B. E., Gloppen, K. M., Rhew, I. C., Oesterle, S., & Hawkins, J. D. (2015a). Effects of the Communities That Care prevention system on youth reports of protective factors. Prevention Science, 16, 652–662.
15. Kim, B. E., Oesterle, S., Hawkins, J. D., & Shapiro, V. B. (2015b). Assessing sustained effects of Communities That Care on youth protective factors. Journal of the Society for Social Work and Research, 6(4), 565–589.
16. Crouch, E., Radcliff, E., Merrell, M. A., Hung, P., & Bennett, K. J. (2021). Positive childhood experiences promote school success. Maternal and Child Health Journal, 25(10), 1646–1654. https://doi.org/10.1007/s10995-021-03206-3
17. Crouch, E., et al. (2023). Examining bullying victimization, bullying perpetration, and positive childhood experiences. Journal of School Health, 93, 669–678. https://doi.org/10.1111/josh.13323
18. Cunha, O., Sousa, M., Pereira, B., Pinheiro, M., Machado, A. B., Caridade, S., & Almeida, T. C. (2024). Positive childhood experiences and adult outcomes: A systematic review. Trauma, Violence & Abuse, 1–20. https://doi.org/10.1177/15248380241299434
19. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2025). Blueprint for a national prevention infrastructure for mental, emotional, and behavioral disorders. Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/28577
20. Washington State Healthy Youth Survey (n.d.). Data Dashboard. https://www.askhys.net/