Wat zijn positieve jeugdervaringen?
Positieve jeugdervaringen zijn alledaagse banden tussen mensen die een gezonde ontwikkeling ondersteunen1, 2, 3. Het zijn sociale en relationele beschermende factoren2, 4, 5 die zich kunnen voordoen in de verschillende settings waarin gezinnen, scholen en gemeenschappen met kinderen omgaan5.
PCE’s zijn het tegendeel van ingrijpende jeugdervaringen (adverse childhood experiences, ACE’s) en andere gebeurtenissen die grote stress en trauma in het leven van een kind veroorzaken. Behalve dat ze bescherming opbouwen, kunnen PCE’s de negatieve gevolgen van tegenslag helpen compenseren6, 7, 8, 9.
Voorbeelden van PCE’s
Kinderen kunnen PCE’s op veel manieren ontvangen en meemaken, waaronder deze:
- een positieve en zorgzame relatie met ten minste één opvoeder
- een positieve band met ten minste één leerkracht
- een mentor of coach die steun biedt
- een gezonde band met een bemoedigende buurtbewoner
- vrijwilligerswerk en andere leuke, veilige en ondersteunende activiteiten buitenshuis
Waarom PCE’s ertoe doen: de evidentie
PCE’s kunnen positieve uitkomsten beïnvloeden bij alle kinderen, ook bij kinderen die met tegenslag te maken hebben2, 7 of met het jeugdstrafrecht in aanraking zijn gekomen10, 11. Wanneer kinderen genoeg positieve ervaringen hebben, of ze in meerdere settings tegenkomen, vormen PCE’s een belangrijk tegenwicht tegen de negatieve effecten van ACE’s en andere tegenslag4.
Eén bevinding is bijzonder relevant: de opeenstapeling van PCE’s kan blootstelling aan risico compenseren, en kan helpen verklaren waarom sommige mensen die tegenslag hebben meegemaakt, niet de negatieve uitkomsten ontwikkelen die men zou verwachten5. Dat is het veerkrachtopbouwende effect van PCE’s.
Voor de praktijk is het wezenlijke punt dat PCE’s realistisch en haalbaar zijn. Positieve, ondersteunende en koesterende ervaringen kunnen bewust worden ingebouwd in het programmatische werk met kinderen, jongeren en jongvolwassenen, over ontwikkelingsfasen en culturele contexten heen4.
Levenslang voordeel: PCE’s in elke levensfase
De voordelen van PCE’s werken door in elke levensfase. Uitkomsten zijn gedocumenteerd van de babytijd tot in de volwassenheid en over generaties heen. De tabel vat ze samen.
| Ontwikkelingsfase | Uitkomsten die met PCE’s samenhangen |
|---|---|
| Babytijd en vroege kindertijd |
|
| Midden- en late kindertijd en adolescentie |
|
| Volwassenheid |
|
| Over generaties heen |
|
Hoe kunnen professionals en beleidsmakers PCE’s bevorderen?
Professionals en beleidsmakers kunnen de verspreiding en frequentie van PCE’s vergroten door bewezen effectieve strategieën in te voeren en te financieren die gericht zijn op sociale en relationele gezondheid in de gemeenschap, op school en in andere settings voor kinderen en gezinnen. Zij kunnen ook screening op PCE’s ondersteunen, waarmee hulpverleners bestaande krachten herkennen en erop voortbouwen.
De Sociale Ontwikkelingsstrategie als beproefde aanpak
De is een beproefde aanpak om bescherming op te bouwen12, 13, 15, en zij kan worden ingezet om PCE’s te versterken. De strategie versterkt positieve banden tussen kinderen en positieve volwassenen – ouders, leerkrachten, leeftijdsgenoten, coaches, religieuze voorgangers – via drie kernelementen:
- kansen op positieve betrokkenheid: kinderen krijgen manieren aangereikt om actief mee te doen
- de vaardigheden om te slagen: de competenties die ze nodig hebben, worden aangeleerd
- erkenning van inzet en resultaat: de bijdragen van kinderen worden gezien en gewaardeerd
De banden die zo ontstaan, helpen kinderen motiveren om zich te houden aan de duidelijke gedragsnormen van degenen die de kansen, vaardigheden en erkenning hebben geboden, wat leidt tot gezond gedrag thuis, op school en in de gemeenschap. Deze componenten bewust inbouwen in de sociale en relationele ervaringen die jongeren worden geboden, is een praktische en effectieve manier om PCE’s te versterken. Het is dezelfde strategie die Zweedse CTC-gebieden aan duizenden volwassenen in Malmö leren.
Getrapte aanpakken
Getrapte interventieaanpakken zijn een andere manier om te zorgen dat kinderen meer PCE’s meemaken. Gemeenschappen kunnen bijvoorbeeld:
- een gezinsgericht programma aanbieden aan gezinnen en opvoeders
- schoolgebonden strategieën invoeren die positieve relaties bevorderen
- mentoring in de gemeenschap inzetten om kinderen en gezinnen te bereiken die intensievere steun nodig hebben
Beleidsopties
Beleidsmakers kunnen op verschillende manieren de toegang tot PCE’s vergroten:
- investeren in effectieve strategieën met aangetoond effect op binding en sociale verbondenheid
- preventiebeleid dat de sociale behoeften van gezinnen aanpakt19, bijvoorbeeld door armoede te verminderen en de toegang tot goede voorzieningen en relationele steun te vergroten
- PCE’s integreren in de bredere preventie-infrastructuur
PCE’s monitoren: het beeld uit de staat Washington
Professionals, beleidsmakers en anderen kunnen de zelfrapportages van leerlingen in de tweejaarlijkse Washington State Healthy Youth Survey gebruiken om de PCE’s van leerlingen in beeld te krijgen en trends in de tijd te volgen. De cijfers voor de hele staat van 2018 tot 2023 laten steevast een positieve norm in de gemeenschap zien:
De gegevens wijzen op de mogelijkheid om positieve normen in de gemeenschap verder te versterken, en de uitkomsten voor jongeren te verbeteren, door kinderen meer PCE’s te laten meemaken. Europese lezers zullen het instrument herkennen: de Healthy Youth Survey heeft dezelfde oorsprong als de CTC-jongerenenquête, en de drie maten voor kansen zijn dezelfde schalen voor beschermende factoren die een CTC-gemeenschap in haar eigen profiel leest.
Toekomstige richtingen voor het opbouwen van PCE’s
Het onderzoek naar PCE’s is nog in ontwikkeling. Verder onderzoek en verdere inspanningen in praktijk en beleid zijn nodig om de preventieve en beschermende rol van PCE’s beter te begrijpen, voor individuen en voor hele gemeenschappen en systemen.
Begrijpen hoe PCE’s krachten versterken
Er is meer werk nodig om te begrijpen hoe PCE’s de krachten en capaciteiten van zowel individuen als gemeenschappen versterken5, met inbegrip van het samenspel tussen individuele en collectieve beschermende factoren.
Implementatie en effectiviteit
Voortgezette implementatie van PCE’s is nodig om beter te begrijpen:
- of het ontwikkelen en in stand houden van PCE’s in meerdere domeinen en ontwikkelingsfasen de negatieve gevolgen van tegenslag betekenisvol kan compenseren5
- hoe PCE’s andere preventie- en interventie-inspanningen kunnen aanvullen en ermee kunnen samenwerken
Integratie in de preventie-infrastructuur
PCE’s kunnen ook worden geïntegreerd in een bredere preventie-infrastructuur om het fundament te versterken voor gezonde en succesvolle kinderen, gezinnen, organisaties en gemeenschappen. Beleidsmakers hebben verschillende mogelijkheden om ervoor te zorgen dat PCE’s worden opgenomen in:
- economische en sociale programma’s
- prioriteiten voor de ontwikkeling van de beroepsgroep
- beoordelings- en bestuurspraktijken
- financieringsstrategieën
Kernboodschappen
- PCE’s zijn alledaagse ervaringen tussen mensen in het gezin, op school, onder leeftijdsgenoten en in de gemeenschap, die de gezonde lichamelijke, emotionele, gedragsmatige en cognitieve ontwikkeling van kinderen ondersteunen.
- PCE’s hangen samen met positieve uitkomsten op lange termijn voor kinderen en volwassenen.
- PCE’s kunnen de gevolgen van risico helpen compenseren en bieden een belangrijke buffer tegen tegenslag.
- PCE’s werken door over generaties: PCE’s in de ene generatie hangen samen met gezondere uitkomsten in de volgende.
- PCE’s kunnen door beleid en praktijk worden versterkt, via gerichte sociale, economische en praktische strategieën.
Wat dit betekent voor Europese gemeenschappen
De brief komt uit één Amerikaanse staat, maar weinig erin is specifiek voor die staat. De die hij beschrijft – banden met zorgzame volwassenen, kansen om bij te dragen, erkenning voor wie dat doet – zijn dezelfde die een CTC-jongerenenquête overal in Europa meet, en de Sociale Ontwikkelingsstrategie die hij aanbeveelt, maakt op dit continent al deel uit van het CTC-proces. De gedocumenteerde effecten over de levensloop en over generaties heen onderstrepen de waarde van vroeg en positief ingrijpen. Voor gemeenschappen en preventieorganisaties volgen daaruit vier stappen:
- PCE’s systematisch bevorderen in elke relevante setting: gezin, school en gemeenschap
- de Sociale Ontwikkelingsstrategie invoeren als beproefde aanpak, en de volwassenen die met kinderen werken erin trainen
- PCE’s monitoren via een regelmatige jongerenenquête, zodat bescherming wordt gemeten en niet verondersteld
- PCE’s integreren in bestaande preventieprogramma’s en -structuren
Investeren in positieve jeugdervaringen is investeren in de toekomst, met aantoonbare effecten voor individuen, voor gezinnen en voor hele gemeenschappen.
Literatuur
Oorspronkelijke bron:
Houghten, M., Kuklinski, M., Meiser, A., Egbon, O., & Ranjit, J. (2025). Building Positive Childhood Experiences as a Foundation for Lifelong Health and Wellbeing. Washington State Health Care Authority, Olympia, WA. https://depts.washington.edu/sdrg/wordpress/wp-content/uploads/2025/09/PCEs-SDS-Research-Brief.pdf
In de brief aangehaalde studies:
1. Sousa, M., Machado, A. B., Pinheiro, M., Pereira, B., Caridade, S., Almeida, T. C., Cruz, A. R., & Cunha, O. (2025). The impact of positive childhood experiences: A systematic review focused on children and adolescents. Trauma, Violence & Abuse, 1–15. https://doi.org/10.1177/15248380251320978
2. Han, D., Dieujuste, N., Doom, J. R., & Narayan, A. J. (2023). A systematic review of positive childhood experiences and adult outcomes: Promotive and protective processes for resilience in the context of childhood adversity. Child Abuse & Neglect, 144, 106346. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106346
3. So, M. R., Woodward, K. P., Shlafer, R. J., Testa, A., Davis, L., & Jackson, D. B. (2023). Positive early childhood experiences and school readiness among U.S. preschoolers. Journal of Pediatrics, 262, Article 113637. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2023.113637
4. Narayan, A. J., Rivera, L. M., Bernstein, R. E., Harris, W. W., & Lieberman, A. F. (2018). Positive childhood experiences predict less psychopathology and stress in pregnant women with childhood adversity: A pilot study of the benevolent childhood experiences (BCEs) scale. Child Abuse & Neglect, 78, 19–30. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.09.022
5. Bethell, C., Jones, J., Gombojav, N., Linkenbach, J., & Sege, R. (2019). Positive childhood experiences and adult mental and relational health in a statewide sample. JAMA Pediatrics, 173(11), e193007. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3007
6. Reese, E. M., Barlow, M. J., Dillon, M., Villalon, S., Barnes, M. D., & Crandall, A. (2022). Intergenerational transmission of trauma: The mediating effects of family health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5944. https://www.mdpi.com/1660-4601/19/10/5944
7. Wang, D., Jiang, Q., Yang, Z., & Choi, J.-K. (2021). The longitudinal influences of adverse childhood experiences and positive childhood experiences at family, school, and neighborhood on adolescent depression and anxiety. Journal of Affective Disorders, 292, 542–551. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.05.108
8. Narayan, A. J., Lieberman, A. F., & Masten, A. S. (2021). Intergenerational transmission and prevention of adverse childhood experiences (ACEs). Clinical Psychology Review, 85, Article 101997. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2021.101997
9. Morris, A. S., Hays-Grudo, J., Zapata, M. I., Treat, A., & Kerr, K. L. (2021). Adverse and protective childhood experiences and parenting attitudes: The role of cumulative protection in understanding resilience. Adversity and Resilience Science, 2(3), 181–192. https://doi.org/10.1007/s42844-021-00036-8
10. Winn, A., Hannan, K., Sege, R., & Burstein, D. (2025). Reimagining the juvenile justice system through the healthy outcomes from positive experiences framework. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(5), 782. https://doi.org/10.3390/ijerph22050782
11. Lynne, S. D., Fagan, A. A., Counts, T. M., Bryan, J. L., Kidd, J., & Fogarty, K. (2025). Buffering effects of positive childhood experiences on the association between adolescents’ adverse childhood experiences and delinquency: A statewide study. Child Abuse & Neglect, 163, 107325. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2025.107325
12. Hill, K. G., Bailey, J. A., Steeger, C. M., Hawkins, J. D., Catalano, R. F., Kosterman, R., Epstein, M., & Abbott, R. D. (2020). Outcomes of childhood preventive intervention across 2 generations: A nonrandomized controlled trial. JAMA Pediatrics, 174(8), 764–771.
13. Catalano, R. F., Hawkins, D. J., Kosterman, R., Bailey, J. A., Oesterle, S., Cambron, C., & Farrington, D. P. (2021). Applying the Social Development Model in middle childhood to promote healthy development: Effects from primary school through the 30s and across generations. Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 7(1), 66–86. https://doi.org/10.1007/s40865-020-00152-6
14. Kim, B. E., Gloppen, K. M., Rhew, I. C., Oesterle, S., & Hawkins, J. D. (2015a). Effects of the Communities That Care prevention system on youth reports of protective factors. Prevention Science, 16, 652–662.
15. Kim, B. E., Oesterle, S., Hawkins, J. D., & Shapiro, V. B. (2015b). Assessing sustained effects of Communities That Care on youth protective factors. Journal of the Society for Social Work and Research, 6(4), 565–589.
16. Crouch, E., Radcliff, E., Merrell, M. A., Hung, P., & Bennett, K. J. (2021). Positive childhood experiences promote school success. Maternal and Child Health Journal, 25(10), 1646–1654. https://doi.org/10.1007/s10995-021-03206-3
17. Crouch, E., et al. (2023). Examining bullying victimization, bullying perpetration, and positive childhood experiences. Journal of School Health, 93, 669–678. https://doi.org/10.1111/josh.13323
18. Cunha, O., Sousa, M., Pereira, B., Pinheiro, M., Machado, A. B., Caridade, S., & Almeida, T. C. (2024). Positive childhood experiences and adult outcomes: A systematic review. Trauma, Violence & Abuse, 1–20. https://doi.org/10.1177/15248380241299434
19. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2025). Blueprint for a national prevention infrastructure for mental, emotional, and behavioral disorders. Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/28577
20. Washington State Healthy Youth Survey (z.d.). Data Dashboard. https://www.askhys.net/