Czym są pozytywne doświadczenia z dzieciństwa?
Pozytywne doświadczenia z dzieciństwa to codzienne kontakty międzyludzkie, które sprzyjają zdrowemu rozwojowi1, 2, 3. Są rodzajem społecznego i relacyjnego czynnika chroniącego2, 4, 5, który może wystąpić w różnych środowiskach, w których rodziny, szkoły i społeczności wchodzą w interakcje z dziećmi i angażują się w ich życie5.
PCE są przeciwieństwem niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa (ACE) i innych zdarzeń, które wywołują poważny stres i traumę w życiu dziecka. Oprócz budowania ochrony PCE mogą pomóc zrównoważyć negatywne konsekwencje przeciwności6, 7, 8, 9.
Przykłady PCE
Dzieci mogą doświadczać PCE na wiele sposobów, między innymi:
- pozytywna i troskliwa relacja z co najmniej jednym opiekunem
- pozytywna więź z co najmniej jednym nauczycielem
- mentor lub trener, który zapewnia wsparcie
- zdrowa więź z życzliwym sąsiadem
- zaangażowanie w wolontariat i inne przyjemne, bezpieczne i wspierające aktywności poza domem
Dlaczego PCE mają znaczenie: dowody
PCE mogą sprzyjać pozytywnym wynikom u wszystkich dzieci, także tych dotkniętych przeciwnościami2, 7 lub mających kontakt z wymiarem sprawiedliwości dla nieletnich10, 11. Kiedy dzieci mają wystarczająco dużo pozytywnych doświadczeń albo spotykają je w kilku środowiskach, PCE stanowią ważną przeciwwagę dla negatywnych skutków ACE i innych przeciwności4.
Jedno ustalenie jest szczególnie istotne: kumulacja PCE może zrównoważyć ekspozycję na ryzyko i może pomóc wyjaśnić, dlaczego u niektórych osób narażonych na przeciwności nie pojawiają się negatywne wyniki, których można by się spodziewać5. To budujący odporność efekt PCE.
Z punktu widzenia praktyki zasadnicze jest to, że PCE są realistyczne i wykonalne we wdrożeniu. Pozytywne, wspierające i troskliwe doświadczenia można celowo wbudować w pracę programową z dziećmi, młodzieżą i młodymi dorosłymi w różnych kontekstach rozwojowych i kulturowych4.
Korzyści na całe życie: PCE na każdym etapie życia
Korzyści z PCE promieniują na każdy etap życia. Wyniki udokumentowano od niemowlęctwa po dorosłość i między pokoleniami. Podsumowuje je tabela.
| Etap rozwoju | Wyniki związane z PCE |
|---|---|
| Niemowlęctwo i wczesne dzieciństwo |
|
| Średnie dzieciństwo, późne dzieciństwo i adolescencja |
|
| Dorosłość |
|
| Między pokoleniami |
|
Jak praktycy i decydenci mogą wspierać PCE?
Praktycy i decydenci mogą zwiększać rozpowszechnienie i częstość PCE, wdrażając i finansując oparte na dowodach strategie skupione na zdrowiu społecznym i relacyjnym w środowisku lokalnym, szkolnym i innych środowiskach służących dzieciom i rodzinom. Mogą też wspierać przesiewową ocenę PCE, która pomaga osobom świadczącym usługi rozpoznać istniejące mocne strony i na nich budować.
Strategia Rozwoju Społecznego jako sprawdzone podejście
to sprawdzone podejście do budowania ochrony12, 13, 15 i można jej używać do wzmacniania PCE. Strategia wzmacnia pozytywne więzi i relacje między dziećmi a pozytywnymi dorosłymi – rodzicami, nauczycielami, rówieśnikami, trenerami, przywódcami religijnymi – przez trzy kluczowe elementy:
- możliwości pozytywnego zaangażowania – dzieci otrzymują możliwość aktywnego udziału
- umiejętności potrzebne do sukcesu – dzieci uczą się kompetencji, których potrzebują
- uznanie za wysiłek i wyniki – wkład dzieci zostaje doceniony
Zbudowane w ten sposób więzi pomagają motywować dzieci do przestrzegania jasnych standardów zachowania ustalonych przez tych, którzy dali im możliwości, umiejętności i uznanie, co owocuje zdrowym zachowaniem w domu, w szkole i w społeczności. Celowe wbudowanie tych składników w społeczne i relacyjne doświadczenia oferowane młodym ludziom jest praktycznym i skutecznym sposobem wzmacniania PCE. To ta sama strategia, której szwedzkie obszary CTC uczą tysiące dorosłych w Malmö.
Podejścia wielopoziomowe
Wielopoziomowe podejścia interwencyjne to kolejny sposób na zwiększenie doświadczania PCE przez dzieci. Społeczności mogą na przykład:
- oferować rodzinom i opiekunom program skierowany do rodzin
- wdrażać strategie szkolne promujące pozytywne relacje
- stosować mentoring środowiskowy, by dotrzeć do dzieci i rodzin potrzebujących intensywniejszego wsparcia
Opcje polityki publicznej
Decydenci mogą wspierać szerszy dostęp do PCE na kilka sposobów:
- inwestując w skuteczne strategie o wykazanym wpływie na więź i relacje społeczne
- prowadząc politykę profilaktyczną, która odpowiada na potrzeby społeczne rodzin19, na przykład ograniczając ubóstwo i zwiększając dostęp do dobrej jakości usług i wsparcia relacyjnego
- włączając PCE do szerszej infrastruktury profilaktycznej
Monitorowanie PCE: spojrzenie ze stanu Waszyngton
Praktycy, decydenci i inni mogą korzystać z danych samoopisowych uczniów z prowadzonego co dwa lata Washington State Healthy Youth Survey, by poznać doświadczenia uczniów w zakresie PCE i śledzić trendy w czasie. Dane z całego stanu z lat 2018–2023 konsekwentnie pokazują pozytywną normę społeczną:
Dane wskazują na potencjał dalszego wzmacniania pozytywnych norm społecznych i poprawy wyników młodzieży przez zwiększenie kontaktu dzieci z PCE. Czytelnicy europejscy rozpoznają to narzędzie: Healthy Youth Survey ma wspólne pochodzenie z badaniem ankietowym młodzieży CTC, a trzy miary możliwości to te same skale czynników chroniących, które społeczność CTC odczytuje w swoim własnym profilu.
Przyszłe kierunki budowania PCE
Badania nad PCE wciąż się rozwijają. Potrzebne są dalsze wysiłki badawcze, praktyczne i polityczne, by lepiej zrozumieć profilaktyczną i ochronną rolę PCE dla jednostek oraz dla całych społeczności i systemów.
Zrozumienie, jak PCE wzmacniają mocne strony
Potrzebne są dalsze prace, by zrozumieć, jak PCE wzmacniają mocne strony i możliwości zarówno jednostek, jak i społeczności5, w tym wzajemne oddziaływanie indywidualnych i zbiorowych czynników chroniących.
Wdrażanie i skuteczność
Potrzebne jest dalsze wdrażanie PCE, by lepiej zrozumieć:
- czy rozwijanie i podtrzymywanie PCE w wielu obszarach i na wielu etapach rozwoju może w znaczący sposób zrównoważyć negatywny wpływ przeciwności5
- jak PCE mogą uzupełniać inne działania profilaktyczne i interwencyjne i działać z nimi równolegle
Włączenie do infrastruktury profilaktycznej
PCE można też włączyć do szerszej infrastruktury profilaktycznej, by wzmocnić fundament dla zdrowych i dobrze radzących sobie dzieci, rodzin, organizacji i społeczności. Decydenci mają kilka możliwości, by zapewnić uwzględnienie PCE w:
- programach gospodarczych i społecznych
- priorytetach rozwoju kadr
- praktykach oceny i zarządzania
- strategiach finansowania
Główne przesłania
- PCE to codzienne doświadczenia międzyludzkie w rodzinie, szkole, grupie rówieśniczej i społeczności, które wspierają zdrowy rozwój fizyczny, emocjonalny, behawioralny i poznawczy dzieci.
- PCE wiążą się z pozytywnymi wynikami długoterminowymi u dzieci i dorosłych.
- PCE mogą pomóc zrównoważyć wpływ ryzyka i stanowią ważny bufor wobec przeciwności.
- PCE mają wpływ międzypokoleniowy: PCE w jednym pokoleniu wiążą się ze zdrowszymi wynikami w następnym.
- PCE można wzmacniać polityką i praktyką, przez ukierunkowane strategie społeczne, gospodarcze i praktyczne.
Co to oznacza dla społeczności europejskich
Opracowanie pochodzi z jednego stanu USA, ale niewiele w nim jest specyficzne dla tego stanu. , które opisuje – więzi z troskliwymi dorosłymi, możliwości wnoszenia wkładu, uznanie za to – to te same, które badanie ankietowe młodzieży CTC mierzy w dowolnym miejscu Europy, a Strategia Rozwoju Społecznego, którą zaleca, jest już częścią procesu CTC na tym kontynencie. Udokumentowane efekty w biegu życia i między pokoleniami podkreślają wartość wczesnej, pozytywnej interwencji. Dla społeczności i instytucji profilaktycznych wynikają z tego cztery kierunki działania:
- systematycznie wspierać PCE w każdym istotnym środowisku: w rodzinie, szkole i społeczności
- wdrażać Strategię Rozwoju Społecznego jako sprawdzone podejście i szkolić w niej dorosłych pracujących z dziećmi
- monitorować PCE przez regularne badanie ankietowe młodzieży, tak by ochronę mierzyć, a nie zakładać
- włączać PCE do istniejących programów i struktur profilaktycznych
Inwestowanie w pozytywne doświadczenia z dzieciństwa to inwestycja w przyszłość, o udokumentowanych efektach dla jednostek, rodzin i całych społeczności.
Bibliografia
Źródło pierwotne:
Houghten, M., Kuklinski, M., Meiser, A., Egbon, O., & Ranjit, J. (2025). Building Positive Childhood Experiences as a Foundation for Lifelong Health and Wellbeing. Washington State Health Care Authority, Olympia, WA. https://depts.washington.edu/sdrg/wordpress/wp-content/uploads/2025/09/PCEs-SDS-Research-Brief.pdf
Badania cytowane w opracowaniu:
1. Sousa, M., Machado, A. B., Pinheiro, M., Pereira, B., Caridade, S., Almeida, T. C., Cruz, A. R., & Cunha, O. (2025). The impact of positive childhood experiences: A systematic review focused on children and adolescents. Trauma, Violence & Abuse, 1–15. https://doi.org/10.1177/15248380251320978
2. Han, D., Dieujuste, N., Doom, J. R., & Narayan, A. J. (2023). A systematic review of positive childhood experiences and adult outcomes: Promotive and protective processes for resilience in the context of childhood adversity. Child Abuse & Neglect, 144, 106346. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106346
3. So, M. R., Woodward, K. P., Shlafer, R. J., Testa, A., Davis, L., & Jackson, D. B. (2023). Positive early childhood experiences and school readiness among U.S. preschoolers. Journal of Pediatrics, 262, art. 113637. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2023.113637
4. Narayan, A. J., Rivera, L. M., Bernstein, R. E., Harris, W. W., & Lieberman, A. F. (2018). Positive childhood experiences predict less psychopathology and stress in pregnant women with childhood adversity: A pilot study of the benevolent childhood experiences (BCEs) scale. Child Abuse & Neglect, 78, 19–30. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.09.022
5. Bethell, C., Jones, J., Gombojav, N., Linkenbach, J., & Sege, R. (2019). Positive childhood experiences and adult mental and relational health in a statewide sample. JAMA Pediatrics, 173(11), e193007. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3007
6. Reese, E. M., Barlow, M. J., Dillon, M., Villalon, S., Barnes, M. D., & Crandall, A. (2022). Intergenerational transmission of trauma: The mediating effects of family health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5944. https://www.mdpi.com/1660-4601/19/10/5944
7. Wang, D., Jiang, Q., Yang, Z., & Choi, J.-K. (2021). The longitudinal influences of adverse childhood experiences and positive childhood experiences at family, school, and neighborhood on adolescent depression and anxiety. Journal of Affective Disorders, 292, 542–551. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.05.108
8. Narayan, A. J., Lieberman, A. F., & Masten, A. S. (2021). Intergenerational transmission and prevention of adverse childhood experiences (ACEs). Clinical Psychology Review, 85, art. 101997. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2021.101997
9. Morris, A. S., Hays-Grudo, J., Zapata, M. I., Treat, A., & Kerr, K. L. (2021). Adverse and protective childhood experiences and parenting attitudes: The role of cumulative protection in understanding resilience. Adversity and Resilience Science, 2(3), 181–192. https://doi.org/10.1007/s42844-021-00036-8
10. Winn, A., Hannan, K., Sege, R., & Burstein, D. (2025). Reimagining the juvenile justice system through the healthy outcomes from positive experiences framework. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(5), 782. https://doi.org/10.3390/ijerph22050782
11. Lynne, S. D., Fagan, A. A., Counts, T. M., Bryan, J. L., Kidd, J., & Fogarty, K. (2025). Buffering effects of positive childhood experiences on the association between adolescents’ adverse childhood experiences and delinquency: A statewide study. Child Abuse & Neglect, 163, 107325. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2025.107325
12. Hill, K. G., Bailey, J. A., Steeger, C. M., Hawkins, J. D., Catalano, R. F., Kosterman, R., Epstein, M., & Abbott, R. D. (2020). Outcomes of childhood preventive intervention across 2 generations: A nonrandomized controlled trial. JAMA Pediatrics, 174(8), 764–771.
13. Catalano, R. F., Hawkins, D. J., Kosterman, R., Bailey, J. A., Oesterle, S., Cambron, C., & Farrington, D. P. (2021). Applying the Social Development Model in middle childhood to promote healthy development: Effects from primary school through the 30s and across generations. Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 7(1), 66–86. https://doi.org/10.1007/s40865-020-00152-6
14. Kim, B. E., Gloppen, K. M., Rhew, I. C., Oesterle, S., & Hawkins, J. D. (2015a). Effects of the Communities That Care prevention system on youth reports of protective factors. Prevention Science, 16, 652–662.
15. Kim, B. E., Oesterle, S., Hawkins, J. D., & Shapiro, V. B. (2015b). Assessing sustained effects of Communities That Care on youth protective factors. Journal of the Society for Social Work and Research, 6(4), 565–589.
16. Crouch, E., Radcliff, E., Merrell, M. A., Hung, P., & Bennett, K. J. (2021). Positive childhood experiences promote school success. Maternal and Child Health Journal, 25(10), 1646–1654. https://doi.org/10.1007/s10995-021-03206-3
17. Crouch, E., i in. (2023). Examining bullying victimization, bullying perpetration, and positive childhood experiences. Journal of School Health, 93, 669–678. https://doi.org/10.1111/josh.13323
18. Cunha, O., Sousa, M., Pereira, B., Pinheiro, M., Machado, A. B., Caridade, S., & Almeida, T. C. (2024). Positive childhood experiences and adult outcomes: A systematic review. Trauma, Violence & Abuse, 1–20. https://doi.org/10.1177/15248380241299434
19. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2025). Blueprint for a national prevention infrastructure for mental, emotional, and behavioral disorders. Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/28577
20. Washington State Healthy Youth Survey (b.d.). Data Dashboard. https://www.askhys.net/