Jongerenenquête

De stem van elke jongere telt

De CTC-jongerenenquête is het instrument dat de intuïties van een gemeenschap over haar jongeren omzet in gegevens. Het is een gestandaardiseerde, anonieme vragenlijst die door leerlingen wordt ingevuld, meestal tussen elf en zeventien jaar, en zij meet de risico- en beschermende factoren die op de pagina over de aanpak worden beschreven, zoals die zich in één bepaalde plaats werkelijk voordoen. De leerlingen die de vragen beantwoorden, zijn het meetinstrument van de gemeenschap; de preventie die daarop volgt, is er voor elk kind en elke jongere in die gemeenschap, vanaf de allerjongsten.

De enquête werd samen met CTC zelf ontwikkeld aan de University of Washington en is overal waar de aanpak wordt gebruikt aangepast en vertaald, en in verschillende landen psychometrisch getoetst, waaronder Duitsland, Kroatië, Estland en, op pilotniveau, Griekenland. Haar vragen zijn niet willekeurig: elk item gaat terug op tientallen jaren internationaal onderzoek naar de omstandigheden die het welzijn en het gedrag van jongeren bepalen. Nationale adaptaties passen formuleringen aan, laten items weg die niet van toepassing zijn en toetsen de betrouwbaarheid opnieuw, maar de onderliggende structuur blijft vergelijkbaar, en dat is wat de landenvergelijking van het CTC European Network mogelijk maakte.

Wat er wordt gevraagd, en waarom

Zie risicofactoren als struikelblokken op de weg van een jongere: ze vergroten de kans op gezondheidsproblemen of sociale moeilijkheden. Beschermende factoren zijn de leuningen: ze maken jongeren sterker en helpen hen om te gaan met wat op hen afkomt. De enquête kijkt naar beide, in vier domeinen.

Leeftijdgenoten en het individu. Hoe zijn de relaties met leeftijdgenoten? Welke opvattingen hebben jongeren zelf? Een item als Ik kijk graag hoe ver ik kan gaan peilt de neiging om grenzen op te zoeken, wat in sommige contexten een risicofactor is. Wat vind je ervan als iemand van jouw leeftijd drugs gebruikt? peilt hoe geaccepteerd alcohol- en drugsgebruik binnen een vriendengroep is.

Gezin. Welke steun biedt het gezin, en hoe wordt er met conflicten omgegaan? Dit onderdeel vraagt uitdrukkelijk naar sterke kanten én naar problemen. Mijn ouders vragen mijn mening als er iets besloten moet worden dat mij aangaat meet of een jongere zich betrokken en gewaardeerd voelt, een beschermende factor. Kun je goed opschieten met je moeder of vader? richt zich op de kwaliteit van de relatie. Items over probleemgedrag in het gezin, zoals de vraag of iemand ooit harddrugs heeft gebruikt, zijn nodig om risico’s op te sporen, en ze worden altijd anoniem gesteld en uitsluitend op groepsniveau geanalyseerd.

School. Hoe prettig voelen jongeren zich op school? Ervaren ze druk of succes? Het kost me moeite om naar school te gaan wijst op weinig binding met school.

Gemeenschap en buurt. Hoe veilig en ondersteunend wordt de omgeving ervaren? Als je zou willen, hoe moeilijk of makkelijk zou het dan zijn om in jouw buurt aan drugs te komen? meet de ervaren beschikbaarheid, een van de duidelijkste risicofactoren op buurtniveau.

Wat de gemeenschap terugkrijgt

Resultaten worden nooit gerapporteerd voor individuele leerlingen of voor klassen. De gemeenschap ontvangt een profiel: welke risicofactoren verhoogd zijn en welke beschermende factoren zwak, waar mogelijk afgezet tegen regionale of nationale referentiecijfers. Deelnemende scholen ontvangen meestal een eigen, geaggregeerd rapport. Uit dat profiel kiest de CTC-coalitie de twee tot vijf factoren waaraan zij gaat werken, en het zijn die prioriteiten, en niet een algemeen gevoel dat er iets moet gebeuren, die bepalen welke programma’s zij vervolgens kiest. De enquête is het middelpunt van fase drie van het proces en wordt ten minste elke twee jaar herhaald zodra het preventieplan loopt.

Wie wordt bevraagd, wie profiteert

De enquête bevraagt jongeren van middelbareschoolleeftijd, omdat risico- en beschermende factoren op die leeftijd betrouwbaar te meten zijn. Op zijn elfde of twaalfde kan een jongere vertellen over zijn gezin, zijn school, zijn vrienden en zijn buurt, en de gedragingen die preventie moet voorkomen, van het eerste alcoholgebruik tot geweld en schooluitval, beginnen zich af te tekenen. De antwoorden zijn geen oordeel over die leerlingen. Ze zijn een beschrijving van de omstandigheden waarin alle kinderen van de gemeenschap opgroeien.

Die omstandigheden beginnen lang vóór de middelbare school. Weinig binding met het gezin, een inconsequente opvoeding, een vroeg gebrek aan binding met school en de beschikbaarheid van middelen in de buurt krijgen vorm in de eerste levensjaren en op de basisschool. Een wijkprofiel dat ze als verhoogd laat zien, richt het preventieplan daarom op alle leeftijden, niet alleen op de leerjaren die de vragenlijst hebben ingevuld: gezinsprogramma’s voor ouders van baby’s en peuters, kinderopvang en basisscholen, de overgangsjaren, het jongerenwerk en de bredere buurt. Het doel van CTC is dat elk kind in de gemeenschap, van welke leeftijd ook, wordt bereikt door de preventie die uit de cijfers volgt, en dat de volgende enquête, twee of drie jaar later, meet of het heeft gewerkt.

Anonimiteit, toestemming en ethiek

De enquête is anoniem van opzet. Er wordt geen naam, geboortedatum of ander kenmerk verzameld waarmee een leerling zou kunnen worden herkend, en antwoorden worden uitsluitend opgeslagen en geanalyseerd op het niveau van een leerjaar of een gebied. Deelname is dubbel vrijwillig: ouders of verzorgers worden geïnformeerd en kunnen hun toestemming weigeren, en elke leerling kan op elk moment weigeren of stoppen. Elke afname wordt vooraf afgestemd met de verantwoordelijke onderwijsinstantie, en de gegevensverwerking is zo ingericht dat zij aan de AVG voldoet; de details verschillen per land en worden gedocumenteerd door de organisatie die de enquête daar uitvoert.

De vragenlijst zelf is een beschermd instrument. Zij wordt ter beschikking gesteld aan gemeenschappen die een CTC-proces doorlopen, samen met de organisatie die de aangepaste versie in hun land beheert; zij wordt niet gepubliceerd, omdat een enquête waarvan de items openbaar zijn, haar waarde als meetinstrument verliest.

In heel Europa

De Duitse versie werd gevalideerd aan de Universiteit van Hildesheim en wordt online afgenomen via de Landespräventionsrat Niedersachsen, met automatische rapporten per gemeenschap en per school, afgezet tegen een representatieve steekproef voor de hele deelstaat. Nederland paste de enquête al in 1999 aan; Kroatië gebruikte in 2004 voor het eerst een vertaalde versie in Istrië en publiceerde zijn aangepaste vragenlijst in 2010; Cyprus nam in 2007 een Griekstalige versie af in het district Nicosia. Zweden bouwde zijn versie in het project CTC European Network, dat ze vervolgens alle over de grenzen heen vergeleek. Estland, Griekenland en Portugal pasten de enquête in 2022 aan en testten haar in 2022–2023; de Estse versie werd getest bij 265 leerlingen in Hiiumaa en Märjamaa en wordt sinds het najaar van 2025 afgenomen in de drie Estse pilotgemeenschappen, en de Portugese versie, ontwikkeld aan Iscte in Lissabon, werd getest bij 1.218 leerlingen op de Azoren. Kroatië bouwt in het project DIGIPREV (2025–2029, met de provincie Varaždin en CARNET) aan een digitale versie van zijn vragenlijst, met daarin een longitudinale enquête in één provincie en een digitale interface voor lokale besluitvormers. De eerste Ierse enquête, in Newbridge in County Kildare, werd voorbereid met Trinity College Dublin en presenteerde haar eerste resultaten in september 2026 op de EUSPR-conferentie in Dublin. De pilot omvatte vier middelbare scholen en meer dan 1.600 leerlingen van 12 tot 18 jaar en gebruikte de Amerikaanse vragenlijst van 2014 met kleine culturele aanpassingen; een Ierse validatie is nog niet gepubliceerd.

Overweegt uw gemeenschap een eerste enquête, dan laat het landenoverzicht zien met wie u kunt praten, en behandelen de veelgestelde vragen responspercentages, tijdlijnen en wat er met de gegevens gebeurt.