Evidentie

Hoe u deze pagina leest

Preventiesystemen zijn moeilijker te evalueren dan afzonderlijke programma’s, omdat wat wordt getoetst een manier van beslissen is, geen vaste interventie. De evidentie voor Communities That Care is desondanks ongewoon sterk voor een systeem van dit type: ze berust op een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek met een follow-up van twaalf jaar. Ze is ook ongelijk verdeeld over landen, en de meest recente Engelstalige review is voorzichtig. Deze pagina presenteert beide, omdat een lezer die elders alleen het goede nieuws vindt, het niet zal vertrouwen.

De Community Youth Development Study

Het centrale onderzoek begon in 2003. Vierentwintig kleine plaatsen in zeven Amerikaanse staten werden in paren gekoppeld, en van elk paar werd er één willekeurig aangewezen om CTC in te voeren. Meer dan 4.400 jongeren werden gevolgd vanaf het vijfde leerjaar, rond hun tiende, tot in de jongvolwassenheid.

Aan het einde van de middelbare school waren jongeren in CTC-plaatsen significant minder vaak begonnen met alcohol, tabak of cannabis, en rapporteerden ze minder delinquentie en minder geweld. Omdat het onderzoek gerandomiseerd was, kunnen deze verschillen worden toegeschreven aan CTC, en niet aan het soort plaats dat ervoor kiest CTC in te voeren.

De effecten hielden stand. Op 21-jarige leeftijd hadden deelnemers uit CTC-plaatsen 49% meer kans om zich blijvend te hebben onthouden van zogenoemde gateway drugs, 18% meer kans om antisociaal gedrag helemaal te hebben vermeden, en een 11% lagere cumulatieve incidentie van geweld. Op 23-jarige leeftijd hadden ze 20% meer kans op een universitair diploma. Blijvende onthouding van tabak was hoger onder jonge mannen.

De economische analyse volgde dezelfde deelnemers. Na vijf jaar overtroffen de baten de kosten al. Over twaalf jaar leverde elke in CTC geïnvesteerde dollar 12,88 dollar aan vermeden schade op, bij conservatieve aannames en uitsluitend op basis van de primaire uitkomsten.

Australië

De eerste replicatie buiten de Verenigde Staten was geen gerandomiseerd onderzoek. Toumbourou et al. (2019) vergeleken de vijf gebieden van de eerste vier Australische CTC-coalities met 104 vergelijkingsgebieden, op basis van 41.328 jongerenenquêtes die tussen 1999 en 2015 waren afgenomen. Het ooit-gebruik van alcohol daalde in de CTC-gebieden elk jaar sterker (gecorrigeerde oddsratio 0,94, 95%-BI 0,93–0,95). De kosten-batenanalyse van dezelfde gemeenschappen vond een opbrengst van 2,60 Australische dollar per geïnvesteerde dollar, vooral door minder alcoholgerelateerde schade. Het effect was kleiner dan in het Amerikaanse onderzoek, in een andere beleidsomgeving, en het was positief.

Duitsland

CTC-EFF, een studie onder leiding van de Medizinische Hochschule Hannover, onderzocht de Duitse implementatie tussen 2020 en 2023 in 22 gematchte paren van gemeenschappen in vier deelstaten. Het was geen gerandomiseerd onderzoek, en het grootste deel van de observatieperiode viel in de pandemie. Twee bevindingen tot nu toe: CTC-gemeenschappen voerden meer bewezen effectieve programma’s in, van 3,57 naar 8,57 per 10.000 inwoners, tegenover een niet-significante stijging in de vergelijkingsgemeenschappen (Decker et al., 2025), en de omvang van dat effect hing af van hoe goed CTC was geïmplementeerd (von Holt et al., 2025). Op de bredere systeemuitkomsten waarvoor de studie was opgezet, de invoering van een wetenschappelijk onderbouwde preventieaanpak en de samenwerking tussen sectoren, was in 2023 nog geen significante verandering aantoonbaar (Röding et al., 2026). De gedragsuitkomsten bij jongeren worden nog gevolgd. Het blijft tot nu toe de meest substantiële Europese evaluatie.

Nederland

Nederland heeft na het Verenigd Koninkrijk de langste Europese CTC-traditie: de enquête werd in 1999 aangepast, en aan het begin van de jaren 2010 hadden meer dan 25 gemeenten en wijken het proces doorlopen of in elk geval de jongerenenquête afgenomen; de meeste waren halverwege de jaren 2010 gestopt. De enige gecontroleerde studie, Jonkman et al. (2015), volgde van 2008 tot 2011 tien wijken in vijf steden, vijf met CTC en vijf zonder, en vond geen meetbaar effect op probleemgedrag van jongeren of op het beginnen met drinken en roken. De auteurs schrijven het nulresultaat toe aan bedreigingen van de interne validiteit van een dergelijk gemeenschapsonderzoek en niet aan het model, maar het blijft de duidelijkste negatieve bevinding in Europa en hoort in elk eerlijk overzicht thuis.

Het Verenigd Koninkrijk, en een voorzichtig oordeel

Communities that Care UK werkte tussen 1998 en 2008 met meer dan zestig locaties; ongeveer dertig daarvan doorliepen het CTC-proces, de overige lieten alleen de jongerenenquête afnemen. In 2009 staakte de organisatie haar activiteiten. De evaluatie van drie demonstratielocaties door de Joseph Rowntree Foundation (Crow et al., 2004) vond een ongelijke implementatie, beperkte veranderingen in risico- en beschermende factoren die met de beschikbare opzet niet aan CTC konden worden toegeschreven, en een veelbelovende aanpak, mits de implementatieproblemen zouden worden opgelost. Het programma eindigde toen de financiering ophield.

In november 2025 publiceerde het Youth Endowment Fund, dat in Engeland en Wales adviseert over geweldspreventie, een review van CTC in zijn Toolkit. De meta-analyse van 41 effectgroottes uit 13 publicaties vond een gepoold relatief risico van 0,93 voor geweld en criminaliteit samen, met een 95%-betrouwbaarheidsinterval van 0,84 tot 1,02, wat statistisch niet significant is, en aanzienlijke heterogeniteit tussen de studies. Het fonds beoordeelde de aanpak als laag in impact, zeer laag in zekerheid en hoog in kosten, en adviseerde: geef geen opdracht voor nieuwe CtC-programma’s en schaal ze niet op totdat verder onderzoek aantoont dat de aanpak in de Britse context effectief kan worden uitgevoerd.

Twee dingen zijn goed om te weten over dat oordeel. Ten eerste vermeldt de bijlage van de review zelf dat geen van de gepoolde studies uit het Verenigd Koninkrijk kwam; de zorg betreft de uitvoerbaarheid in een context waar CTC sinds 2009 niet meer loopt en voor het laatst halverwege de jaren 2000 is geëvalueerd, niet het model. Ten tweede is de schatting voor geweld alleen, ruwweg 10% minder geweld (relatief risico 0,87, 95%-BI 0,75–1,01), in lijn met de richting van elke andere studie op deze pagina; wat de review op basis van de beschikbare studies niet kon vaststellen, is dat het effect betrouwbaar van nul verschilt.

Wij vinden dit een terecht bezwaar, en het juiste antwoord erop is Europese evidentie, geen afwijzing. Duitsland bouwt die op met CTC-EFF; Zweden, Estland en Ierland leggen er met hun enquêtes de basis voor, Ierland met een eerste nulmeting in 2026; Kroatië draagt evidentie over de enquête en de implementatie bij.

Wat dit bij elkaar oplevert

• In het enige gerandomiseerde onderzoek met lange follow-up verminderde CTC middelengebruik, criminaliteit en geweld, en de effecten hielden aan tot in de volwassenheid.
• Het economische rendement in dat onderzoek was groot; in Australië was het positief en kleiner.
• De Europese evidentie tot nu toe laat zien dat CTC-gemeenschappen meer bewezen effectieve programma’s invoeren, heeft de bredere systeemverandering die het Amerikaanse onderzoek vond nog niet aangetoond, en is nog dunner wat betreft gedragsuitkomsten.
• De meest recente onafhankelijke review beoordeelt het effect op geweld als onzeker, en de reden is een tekort aan studies in de context waar het de review om te doen is.

De literatuurbibliotheek bevat de 259 publicaties achter deze samenvattingen, in het Engels, Duits, Portugees en Spaans, elk met een link naar het origineel.